Feeds:
نوشته‌ها
دیدگاه‌ها

پسا واقعه

این روزها دوره پسادفاع رو سپری می‌کنم. احتمالا اگه چند سال پیش بود باید می‌گفتم دوره فوق‌دفاع. اون موقع ها هنوز پیشوند پسا اینقدرها متداول نبود. مثلا می‌گفتند طرف فوق‌دکترا داره. یعنی مدرکی بالاتر از دکترا که در دوره مدرک‌گرایی بشه باهاش باقی دکتر مهندس‌های جمع رو منکوب کرد. پیشوند پسا ولی برتری خاصی نمیاره. بیانگر ادامه همون زگهواره تا گور در دانشگاه موندنه و البته بدون اینکه مرتبه عرفانی-معنوی‌ات اضافه بشه. دوره پسادفاع می‌تونه دوره لذت‌بخشی باشه. ولی مثل همه دوره‌های لذت‌بخش دیگه می‌تونه به راحتی به گا بره. چون احتمالا هم خودت و هم باقی آدما ازت انتظار دارن حالا که فلک را سقف گشاییدی، بعدش می‌خوای چه غلطی کنی؟ آیا تونستی کرانه‌های علم را تکون بدی؟ اگه دادی پس کو؟ به قول شیخ مهدی دوتاشو بگو! چجوری قراره از توش پول دربیاد؟ و هزاران سوال نسبتا درست و اکثرا آزاردهنده دیگه. چاره‌ای داره؟ فکر کنم نه. هیچ‌وقت همه‌چی باهم مهیا نیست.

Advertisements

مشت‌زن خسیس

همیشه در مواجهه با آدم‌هایی که توی خیابون از من پول می‌خوان دست‌پاچه میشم. تصمیم اینکه پولی بدهم یا نه، هربار انرژی ازم می‌گیره. گاهی پول می‌دم. وقتی هم که می‌خوام پولی ندم، دلیل آوردنش بازهم کار سختیه. بگم ندارم؟ بگم همراهم نیست؟ بگم نمی‌خوام بدم؟ بگم ببخشید و راهم رو بکشم و برم؟ همه‌اش سخت است و آسوده نیز هم. راهکار جدیدی که بهش رسیدم خوش و بش کردن با پول خواهانه. توی رم بیشتر متکدی‌ها جای مخصوص خودشون رو دارند. از خونه که میرم بیرون، دقیقا می‌دونم چه کسی سر کدوم گذر ایستاده. با بیشترشون سلام و علیکی راه انداختم. با یکی شون که کلاه دردست جلوی سوپر مارکت وامیسته، از همه بیشتر رفیقم. هر روز صبح مشت هامون رو بهم می‌زنیم. برای من بهترین راه مواجهه همینه. نمی دونم اون چی فکر می‌کنه. احتمالش هست که همه اینها برای اون یه معنی داشته باشه: دلقک بازی‌های یک خسیس.

نتایج اقتصادی اعتراضات

به نظر می رسد اعتراضات چند روز گذشته فروکش کرده. سوال اینجاست: نتایج اقتصادی این اعتراضات چه خواهد بود؟ قبل از وارد شدن به بحث اصلی، باید گفت که اصولا جدا کردن نتایج یک رخداد از دیدگاه اقتصادی و سیاسی چندان درست نیست. اقتصاد و سیاست برهم اثر متقابل دارند و صحبت کردن از یکی بدون دیگری اصولا معنای چندانی ندارد. با این توضیح، سعی می کنم چندتا از نتایج این اعتراضات را (که ظاهری اقتصادی دارند) شرح دهم:

بنزین: گروهی معتقدند یکی از جرقه های اعتراض مربوط می شد به بودجه ای که دولت به مجلس ارائه کرد. بودجه ای که هرچند تفاوت هایی با بودجه های سالهای گذشته داشت اما این تفاوت ها آنقدرها بزرگ نبود. اما به هر حال دو گروه اصلی سیاسی کشور، هر کدام روی یکی از وجوه بودجه مانور بیشتری دادند. اعتراض اصلی طرفداران دولت به بودجه نهادهای مذهبی/ایدئولوژیک نظام بود که جزئیات آن در جدول ۱۷ ذکر شده بود. مخالفین دولت هم بیشتر به افزایش قیمت حامل های انرژی و بنزین اعتراض داشتند. هنوز نمی دانیم معترضان چند روز اخیر چه کسانی بودند و به چه طبقه و پایگاه اجتماعی تعلق داشتند. اما چون اولا بیشتر اعتراضات در شهرهای کوچک اتفاق افتاد و همچنین رهبری و همراهی مشخصی در بین طبقه متوسط نداشت، شاید بتوان اینطور فرض کرد که اکثریت معترضان متعلق به طبقات محروم جامعه بودند. با قبول این فرض، شاید بتوان اینطور نتیجه گرفت که اگر قرار باشد از بودجه ناراضی باشند، بیشتر نارضایتی آنها از افزایش احتمالی قیمت ها بوده باشد. دولت (و مجموعه حاکمت) هم احتمالا چنین فرضی را بیراه نمی داند. بنابراین به نظر می رسد افزایش قیمت سوخت (آنطور که در بودجه پیش بینی شده) محقق نخواهد شد. تقریبا اشتراک نظر بالایی بین اقتصاددان ها وجود دارد که قیمت سوخت در ایران پایین است و این پایین بودن به طرق مختلف برای کشور مفسده انگیز است. اما احتمالا سیاست گذاران بازهم کار خودشان را می کنند. دولت عقب نشینی می کند و آب و برق و بنزین آنقدر که باید گران نخواهد شد. نظر من: کاش دولت عقب نشینی نکند. کاش مجلس و شورای نگهبان همراهی کنند.

موسسات مالی و صندوق های قرض الحسنه: به نظر می رسد یکی دیگر از دلایل اعتراض، وضعیت تیره و تار این موسسات است. هنوز تعداد زیادی از بدهکاران به اصل سرمایه خود نرسیدند. این وضعیت به خصوص در برخی استان ها (مانند خراسان) همه گیرتر بوده است. دولت سعی کرده طلب بسیاری از بدهکاران خرد را تسویه کند (بدهکاران زیر ۱۰۰ میلیون تومان). اما تا قبل از این اعتراضات تصمیمی برای تسویه بدهکاران بزرگ نداشت. پیش بینی می شود دولت برای کاستن از میزان نارضایتی ها، همین روند را ادامه دهد. اما بعید است پول کافی برای تسویه مبالغ بزرگتر داشته باشد. البته این دولت هم می تواند راه ساده قرض گرفتن از بانک مرکزی را انتخاب کند. اما از آنجاییکه دولت نمی خواهد کنترل تورم از دستش خارج شود، چنین کاری هم عملا منتفی است.

بیکاری: به درستی گفته شد، و آمار و ارقام هم موید آن است که در بیشتر شهرهایی که اعتراضات در آنها صورت گرفت، نرخ بیکاری بسیار بالاست. آیا دولت راهی برای کاهش میزان بیکاری در این شهرها (وبه طور کلی در کل کشور) دارد؟ جواب مثبت است اما متاسفانه چنین راهی طولانی است. کشور نیاز به اصلاحات اقتصادی و افزایش سرمایه گذاری داخلی و خارجی دارد. و می توان پیشبینی کرد که متلاطم شدن فضای سیاسی کشور کمک زیادی به این وضعیت نمی کند.

نتیجه: نتیجه اعتراضات قطعا به نفع کلیت وضعیت اقتصادی نیست.

هرچه تا اینجا گفته شد را می توان ریخت در سطل زباله، مخصوصا نتیجه آخر را. سوال اصلی نباید این باشد که اعتراضات مردم برای اقتصاد مملکت خوب است یا نه. مثل این می ماند که کسی تب کرده و در رختخواب افتاده و نمی تواند کار کند. معلوم است که بیماری و تب و لرز به ضرر آن فرد بیمار است. سوال این است: چه کار کنیم تا وضعش بهتر شود؟ چرا مردم دست به شورش می زنند؟ چرا نرخ بیکاری بالاست؟ چرا بعد از این همه سال هنوز تبعیض (و مهمتر از آن، احساس تبعیض) در جامعه وجود دارد؟ در مطلب قبلی گفتیم که یکی از مهمترین دلایل این اعتراضات تلاقی نیازهای اقتصادی با نبود آزادی های اجتماعی است. چرا برای مردمان ایذه باید این احساس وجود داشته باشد که حکومت پول خود را به جای صرف کردن در شهرشان، صرف سوریه و لبنان می کند؟ یا چرا موسسه مصباح یزدی سالیانه چند میلیارد پول می گیرد؟ البته بماند که نه پول خرج کردن در سوریه و لبنان لزوما اشکال دارد و نه پول موسسات مصباح و باقی موسسات اثر خاصی روی کلیت اقتصاد دارد. مهم اینها نیست. مهم این است که مردم ناراضی اند و باید فکری به حال آنها کرد. بله، اثرات کوتاه مدت این اعتراضات روی اقتصاد منفی است. اما اگر قرار باشد که حکومت تکانی بخورد، کمی آزادی های اجتماعی را بیشتر کند، کمی جلوی فساد را بگیرد، کمی از رفتار متکبرش کم کند و کمی با مردم رو راست تر باشد، این اعتراضات در بلندمدت به نفع مردم کشور خواهد بود.

گفتنِ اینکه معترضان چه کسایی بودند کار راحتی نیست. به ویژه برای منی که ایران هم نیستم. هرچند اگه اونجا بودم هم فرق چندانی نداشت. نهایت آدم هایی که میدیدم، همون حلقه دور و اطرافم بود: تهرانی های بالای خیابان انقلاب. از باقی شهرها هم چیز زیادی نمیدونم. با اینحال شاید بشه از همین مقدار اطلاعات کم هم نشونه هایی دید. مهمترینش اینکه بیشتر شلوغی ها در شهرهای کوچیک بود. جاهایی که احتمالا مردم از وضع زندگی شون ناراضی ترند. هم خشکسالی و هوای بد هست، هم بیکاری و مشکلات اخیر صندوق های قرض الحسنه و موسسات مالی. اینها یعنی فشار روزمره زندگی. آب و نان و هوا، هیچکدام به قدر کفایت نیست.

 

ولی همه اینها نه لزوما جدیدند و نه لزوما مختص ایران. وضع اقتصادی ایران سالهاست که همینه. کشورهای فقیرتر از ما هم فراوونند. کاری به جنگ زده های خاورمیانه ندارم. یکم اونطرف تر، کشورهای برآمده از هندوستان بزرگ: هند، پاکستان، بنگلادش و سریلانکا. سرانه تولید ملی اونجاها هنوز، بعد از این همه سال رشد اقتصادی، حدود یک سوم درآمد سرانه ایرانه. عدالت هم البته مهمه. اما وضعیت ایران از نظر عدالت اقتصادی هم اونقدرها بد نیست. نه که خوبه. اما به مدد درآمدهای نفت (یارانه ها) و بسیاری از شعارهای عدالت خواهانه برآمده از انقلاب ۵۷ (تحصیل رایگان و تاحدی بهداشت رایگان) از نظر عدالت اقتصادی هم جز بدهای دنیا نیستیم. پس مشکل کجاست؟ به نظرم مشکل اصلی نبود آزادیه. اینجا منظورم از آزادی، آزادی اجتماعیه، و نه سیاسی. مشخص تر؟ حجاب و عرق و ورق و پارتی! همین هایی که سالیانه میلیون ها ایرانی رو میکشونه به ترکیه و دوبی و تایلند. همین هایی که قشر متوسط به بالای جامعه، با پول و امکاناتشون بهش رسیدند. عرق شون رو می خورند، مسافرت خارجشون رو میرن، زن و مرد باهم اختلاط می کنند، کنار دریا آفتاب می گیرن، و همه اینها با صرف پول اضافی. تفریحات خارج از محدوده اسلام در ایران امروز بیشتر واسه پولدارهاست. حتی اگر اسم (مثلا) بدون حجاب دویدن را هم تفریح بگذاریم، بازهم قشر فرودست جامعه از اون محرومه. کارهایی که بیشتر جاهای دنیا مال همه ست. مثال فرضی: فرض کنید در مثلا چین یا روسیه دولت جلوی فروش و مصرف سیگار رو بگیره. فکر می کنید چه اتفاقی می افته؟ اونها که پول بیشتری دارن سیگارشون رو توی بازار قاچاق با قیمت بالاتر پیدا می کنن، یا مثلا میرن کره جنوبی تا دود و دمی کنن. قشر فرودست جامعه هم تنها تماشاگر غمگین این وضعیته. همینقدر احمقانه. توی ایران، قشر فرودست جامعه بزرگترین بازنده نبود آزادی های اجتماعه. حالا اینها رو بذارید کنار فشار اقتصادی. من که باشم شورش میکنم و توی شعارهام هم علیه اونجاهایی بیشتر فحش میدم که داره هویت ایدئولوژیک نظام رو نشون میده: مجموعه ای از حجاب و آخوند و غزه و لبنان.

والارض ومااقتصادنا

نرخ ارز همیشه یکی از مهمترین دغدغه‌های دولت و جامعه بوده است. همه نگرانند که قیمت دلار بالا برود (یا به قول اقتصادی‌ها نرخ برابری ریال در مقابل دلار کاهش یابد). چرا چنین است؟ در واقع چرا اولا باید نگران «افزایش» قیمت دلار بود؟ و ثانیا، چرا اصلا باید نگران «تغییرات» قیمت دلار بود؟ اینجا سعی می کنم جوابی دم دستی به این دو سوال بدهم.

چند سالی به عقب برگردیم. فکر کنم سال‌های ۷۸ یا ۷۹ بود که قیمت دلار به ۱۰۰۰ تومان رسید. هفته نامه شلمچه (یا سلف آن، جبهه)، که مسعود ده‌نمکی مدیرمسئولش بود، با بزرگترین فونت موجود در تحریریه همین را تیتر کرده بود. معنی پنهان در این تیتر این است که آقای خاتمی، گند زدید! و البته در چشم بیشتر افراد جامعه هم این گند بزرگی برای یک سیاست‌مدار است که قیمت دلار به یکباره افزایش یابد. این روند البته مخصوص شلمچه و خاتمی هم نبود. در همه این سال‌ها قیمت دلار می‌توانست برگ برنده یا بازنده‌ای برای هر سیاست‌مدار دیگری باشد… گذشته‌ها گذشته، با یک مثال برسیم به امروز.

فرض کنیم امروز قیمت دلار در بازارهای ایران ۴۰۰۰ تومان است. و فرض کنیم که امسال قرار است ۱۰ درصد تورم داشته باشیم. به این معنی که متوسط قیمت‌های سال آینده ۱۰ درصد از متوسط قیمت‌های امسال بیشتر شود. پس می‌توان انتظار داشت که قیمت دلار هم سال آینده باید ۴۴۰۰ تومان باشد. این فرض البته دقیق نیست چون تورم در آمریکا هم وجود دارد. ولی چون تورم آمریکا بسیار پایین است، می‌توان با کمی اقماض آن را صفر درنظرگرفت. با چنین ساده‌سازی‌ای (که چندان هم غلط نیست)، پس قیمت ۴۴۰۰ تومان برای دلار سال آینده هم تاحد زیادی درست است. حالا فرض کنیم که دولت به زور بخواهد قیمت دلار را پایین نگه دارد (مثلا ۴۲۰۰ تومان). چه اتفاقی می‌افتد؟ نرخ برابری تومان در مقابل دلار مصنوعا بالا نگه داشته می‌شود. حالا ببینیم چه اتفاقی در اقتصاد می‌افتد.

مثال اول. فرض کنیم کارخانه تولید حلواشکری هر بسته حلوا را ۱ دلار (معادل ۴۰۰۰ تومان) قیمت‌گذاری می‌کند. در اثر تورم موجود در اقتصاد ایران، سال آینده قیمت این بسته حلوا شکری قاعدتا باید ۴۴۰۰ تومان شود. حالا فرض کنیم که دولت قیمت دلار را روی ۴۲۰۰ تومان ثابت نگه می‌دارد. چه اتفاقی می‌افتد؟ کارخانه صادرکننده روی هر بسته حلوا ۲۰۰ تومان کمتر سود می‌کند. اگر همین روند چند سال ادامه داشته باشد، میزان سود کمتر و کمتر می‌شود تا جایی که دیگر اصلا صادر کردن به خارج برای کارخانه سودآور نیست و تمام محصول را وارد بازار ایران می‌کند. و این یعنی اینکه با ثابت نگه داشتن دلار دخل صادرات می‌آید.

مثال دوم. فرض کنیم امسال قیمت یک کیلو سیب تولید ایران ۴۰۰۰ تومان باشد. قیمت یک کیلو سیب مصری هم امروز ۱ دلار (معادل ۴۰۰۰ تومان) باشد. من مصرف‌کننده ترجیح می‌دهم برای حمایت از تولیدکننده داخلی سیب داخلی را بخرم. با وجود تورم ۱۰ درصدی در ایران، سال آینده قیمت همان سیب ایرانی باید کیلویی ۴۴۰۰ تومان شود و قیمت سیب مصری، با وجود دلار ۴۲۰۰ تومانی، می شود ۴۲۰۰ تومان. خب دیگه اینجا کمی هزینه وطن دوست بودن بالا می‌رود و من مصرف‌کننده می‌روم سراغ سیب مصری. و این هم یعنی اینکه با ثابت نگه داشتن دلار دخل تولیدکننده داخلی می‌آید و چراغ سبزی روشن می‌شود به واردات.

مثال‌های بالا فرضی بودند و می‌توان به جزئیات آنها ایراد وارد کرد. ولی کلیت‌شان درست است. از آن مهمتر، همه این اتفاقات تنها پس از گذشت یک سال بود. سخت نیست تصور (و محاسبه) اینکه پایین نگه‌داشتن مصنوعی قیمت دلار طی سال‌های طولانی چه بلایی سر تولیدکننده داخلی می‌آورد (و آورده) و چه فضای فراخی را برای واردکننده مهیا می‌کند (و کرده). سالهاست که یکی از چالش‌های اساسی بین چین و آمریکا دقیقا همین موضوع بوده، اما کاملا در خلاف جهت. آمریکا بارها و بارها گفته است که چین نرخ برابری یوان (واحد پول چین) را مصنوعا در مقابل دلار پایین نگه می‌دارد. توجه کردید؟ برعکس کاری که ما داریم در کشور می‌کنیم، چین قیمت دلار را مصنوعا «بالا» نگه می‌دارد. و آمریکا به شدت از این مساله شاکی است. چرا؟ چون پایین بودن یوان در مقابل دلار آمریکا باعث افزایش صادرات چین به آمریکا می‌شود.

البته پایین نگه داشتن قیمت دلار فوایدی هم دارد. مهمترینش ارزان بودن نسبی بسیاری از کالاهای وارداتی و افزایش سطح عمومی رفاه در اثر مصرف کردن این قبیل کالاهاست. اما از آن جایی که مصرف کننده عمده کالاهای وارداتی قشر مرفه جامعه هستند، عملا همین گروه متنفع اصلی پایین بودن قیمت دلار هستند و نه عموم جامعه و نه قشر فرودست جامعه.

سوال اینجاست: آیا سیاست‌مداران ما این داستان‌ها را نمی‌دانند؟ احتمالا می‌دانند. پس چرا همچنان اصرار دارند که قیمت دلار بالا نرود؟ به دلایل سیاسی. به خاطر اینکه از دیدن تیترهای بزرگی، شبیه تیتر هفته نامه شلمچه، می‌ترسند.

روزهای گذشته، در تويیتر، بحث مفصلی درگرفت درباره اینکه ایران بهتره یا خارج. با اینکه این موضوع تکراریه، ولی باعث نمیشه که از داغ بودنش کم بشه. شاید یه دلیلش این باشه که آدم‌های که خارج از ایران زندگی می‌کنند خاصیتی سیال دارند. هر سال به تعدادشون اضافه میشه و اون جدیدی‌ها هم دارند دغدغه‌های خودشون رو مطرح می‌کنند. بگذریم.

داستان از این قراره: یه گروهی که توی تويیتر بهشون میگن «جزیره ثبات»ی‌ها، اینجور استدلال می‌کنند که ایران اونقدرها هم جای بدی برای زندگی نیست. یه سری مشاهده هم پشت هم ردیف می‌کنند که مثلا سیستم بهداشت و درمان توی آمریکا فلان‌طوره و هزینه تحصیل توی انگلیس بهمان‌طور. از طرف دیگه، یه گروه دیگه‌ای هم هستند که میگن وضع ایران در مقایسه با خارج خیلی داغونه. این گروه بیشتر با آمار و ارقام سروکار دارند. مثلا نشون میدن که سرانه درآمد ایران نسبت به بیشتر کشورهای غربی خیلی پایینه. همینطور باقی شاخص‌های اقتصادی. وسط جروبحث این دو گروه، یکی از جزیره ثباتی‌ها توئیت کرده بود که «مساله اينه كه ايرانيان توئيتر نمی‌خواهن دقيقا مثل يك كشور ديگه باشيم. گلچين مي كنند چيزي كه واقعا لايقش‌اند :)) سيستم آموزشي فنلاند، خدمات اجتماعي نروژ، نظم اداري ژاپن، ثبات اقتصادي آلمان، آب و هواي شرق آمريكا(قشلاق)، كوهستان آلپ (ييلاق)، نظام مالياتي هنگ‌كنگ، ارزاني مكزيك و…». این گفته هرچند رگه‌های از واقعیت داره، ولی با همین فرمون میشه اینطور هم استدلال کرد: «مساله اينه كه ايرانيان توئيتر نمی‌خواهن دقيقا ایران رو با یک کشور پیشرفته مقایسه کنند. بدی‌ها رو گلچين مي كنند و کلیت ایران رو با همون بدی‌ها مقایسه می‌کنند :)) گرون بودن و در دسترس نبودن سيستم آموزشي انگلیس، خدمات اجتماعي داغون آمریکا، ساعت کار بالا و طاقت فرسای ژاپن، فساد و مافیابازی ایتالیا، سرمای کانادا، مالیات کمرشکن فرانسه و …». و همینطور که معلومه این جنس استدلال‌ها خیلی چفت و بست محکمی نداره.

به نظرم دوتا چیز رو باید خیلی واضح بیان کرد: اول اینکه، وضع اقتصادی مردم کشورهای پیشرفته (خیلی عام اگه بخوام بگم: کشورهای غربی) از وضع اقتصادی ایرانی‌ها بهتره* (پایین توضیح میدم چرا). دوم اینکه، آیا رضایت از زندگی فقط به اون عوامل اقتصادی مربوطه؟ جواب این سوال خیلی شخصیه و برای آدم‌های مختلف، متفاوته. ولی اگه جواب سوال بالا مثبته، پس بدون شک غرب، نسبت به ایران، جای بهتریه. این همه هم دست و پا زدن و آسمون به زمین دوختن نداره. ولی اگه برای یه آدمی، جدای از مسایل اقتصادی، مسايل دیگه ای هم وجود داره که باعث افزایش رضایتش از زندگی میشه (چه جمله بلندی شد، شرمنده)، خب، اگه هست، می تونه روی خوبی یا بدی ایران نسبت به خارج بیشتر تامل کنه. من هنوز بعد از ۹ سال زندگی در خارج جوابی به سوال بالا ندارم. برای من خوبی‌های ایران اینهاست: کشور خودمه. خارجی به حساب نمیام. با زبان مادری خودم با آدما حرف می‌زنم. مامان و بابام اونجان. اون جامعه رو بهتر می‌شناسم. راحت تر با آدم‌هاش اخت پیدا می‌کنم. و الخ. با درنظر گرفتن همه این سوال‌ها و جواب‌هاست که باید انتخاب نهایی رو کرد. جواب این سوال هم به تعداد تصمیم‌گیرنده‌های این سوال متفاوته.

*کلی شاخص برای مقایسه سطح پیشرفته بودن کشورها وجود داره. مهمترین‌هاش این دوتاست: شاخص سرانه درآمد ملی و شاخص توسعه انسانی که به راحتی میشه تفاوت ایران رو با کشورهای پیشرفته جهان دید. ولی اگه به شاخص‌ها اعتماد ندارید، یه مثال می‌زنم که خیلی دقیق نیست ولی قابل لمسه. فرض کنیم سختی پیدا کردن کار توی ایران و ایتالیا مثل هم باشه. یعنی مثلا یه آدمی که دبیرستانش تموم شده حتما بعد از ۱ ماه جستجو یه کار دم‌دستی پیدا کنه که حداقل دستمزد رو هم خواهد داشت. حداقل دستمزد تو ایران حدود یک میلیون تومنه. توی ایتالیا حدود ۱۰۰۰ یورو. حالا فرض کنیم این بابا می‌خواد بره یه کیلو گوشت خیلی معمولی گوساله بگیره. قیمت یه کیلو گوشت تو ایران حدود ۴۰ هزار تومنه. یعنی با حقوق یک ماهش می‌تونه ۲۵ کیلو گوشت بگیره. بریم ایتالیا. قیمت همون گوشت تو ایتالیا حدود ۸ یوروئه. یعنی با حقوق یک ماهش می تونه ۱۲۵ کیلو گوشت بگیره. عددها رو مرور کنید: ۲۵ کیلو در مقابل ۱۲۵ کیلو. یعنی کارگر ایتالیایی ۵ برابر بیشتر می‌تونه گوشت بخوره. میشه همین روند رو برای بیشتر مواد غذایی نشون داد. البته قیمت یه چیزایی تو ایران از ایتالیا ارزون تره. مهمترین‌هاش خونه‌ست و سوخت. البته اگه کسی حوصله داشته باشه می‌تونه بگرده این مخارج رو ریز به ریز پیدا کنه و تفاوت‌ها رو ببینه. ولی خب یه سری آدم هم هستند که کارشون اصلا همینه. میشینن همه این قیمت‌ها رو درمیارن و نتیجه کارشون میشه یه سری شاخص اقتصادی. یکی از بهترین‌هاش اینه: شاخص تولید ناخالص داخلی بر حسب برابری قدرت خرید. این مثال رو زدم که بگم با اینکه این قبیل شاخص‌ها وحی منزل نیستند، ولی تاحد خوبی تفاوت‌ها رو نشون میدن.

سر خط خبرها پر شده از رنکینگ کشورها در موضوعات مختلف: شادترین‌ها، مفیدترین‌ها، مفلوک‌ترین‌ها، فاسدترین‌ها، و ترین‌ها و ترین‌های دیگر. لیست هم معمولا اینطوری مرتب می‌شود: بهترین ها معمولا از آنِ چندتا کشور ترو تمیز اروپای شمالی است، بعدش آمریکا و کشورهای کر و کثیف اروپایی. بعد یهو هیچ خبری از هیچ جا نیست تا میرسه به ته لیست که ماییم و موج سودا اون ته لیست تنها. خبری خوشحال کننده برای مدافعین و مخالفین وضع موجود. هردو گروهْ خبر را بُلد می‌کنند: مخالفین وضع موجود برای نشان دادن داغونی (و طبعا درست نشدنی بودن) اوضاع مملکت. مدافعین وضع موجود (یا سفیدنمایان بی جیره و مواجب) هم برای نشان دادن بی‌طرفی نهادهای ناظر و رسانه های غرب و استکبار. هر دو گروه خوشحال.

آدم عاشق دسته‌بندی (categorizing) است. همه چیز و همه کس را می خواهد در دستهه‌ای بگنجاند. بعد از آن هم نوبت رده بندی است. باید بفهمد این بهتر است یا آن. هم با آدم‌ها این کارها را می کند، هم با کشورها، و هم با تاریخ. باید تکلیف همه‌کس و همه‌چیز و همه‌جا را مشخص کرد. باید بر تردید فائق آمد. نمی‌شود هم این خوب باشد هم آن. یکی باید بهتر باشد. جایی باید بدتر باشد. تا اینجای کار ایرادی نیست. لذتی نهفته هم در آن وجود دارد. ایراد کار «باور» به همان دسته‌بندی‌های الکن است. ایران، فی المثل، از مالدیو بهتر است یا بدتر؟ از چه نظر؟ از دید کی؟ ناظر و معیار باید انسان سفیدپوست غربی باشد؟ نباشد؟ اگر باشد کدامشان؟ اگر نباشد کی باشد؟ انسان شرقی باشد؟ رهبر انقلاب باشد؟ یک «نهاد بین المللی مستقل ناظر به حقوق بشر» باشد؟ کدامشان؟ و این سوال‌ها می تواند تا ابد ادامه داشته باشد. برای همین است سفارش من به شما دبستانی‌ها این است که دسته‌بندی کنید و رده‌بندی کنید و خوشحال باشید اما خیلی خودتان را و نتایج‌تان را جدی نگیرید.